Rejestracja wzoru przemysłowego nie oznacza automatycznie, że uzyskana ochrona jest niepodważalna. Choć stanowi to ważne narzędzie ochrony wzornictwa, w określonych okolicznościach prawo do wzoru może zostać unieważnione. Pokazuje to m.in. sprawa dotycząca wzoru krzesła, który został unieważniony przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) z powodu braku indywidualnego charakteru.

Jak to wygląda w praktyce?

Wygląd mebli coraz częściej stanowi jeden z najważniejszych elementów ich wartości rynkowej. Rozpoznawalny kształt, kolorystyka czy charakterystyczny design mogą odróżniać produkty od oferty obecnej na rynku. Dlatego producenci decydują się na rejestrowanie wzorów przemysłowych, aby uzyskać prawo wyłączne do określonego wyglądu produktu. Warto jednak pamiętać, że EUIPO nie bada przed rejestracją nowości ani indywidualnego charakteru wzoru, a więc nie przeprowadza szczegółowego porównania zgłaszanego projektu z wcześniej ujawnionym wzornictwem. W praktyce oznacza to, że samo świadectwo rejestracji nie daje producentowi pewności, iż jego wzór pozostanie ważny w razie sporu z konkurentem.

Spór o wygląd krzesła zakończony unieważnieniem wzoru

Przykładem takiej sytuacji jest sprawa dotycząca krzesła zarejestrowanego jako wzór Unii Europejskiej nr 015027791-0001 na rzecz chińskiego podmiotu. Ważność tej rejestracji zakwestionowała niemiecka spółka Albatros International GmbH, wskazując, że jeszcze przed zgłoszeniem spornego wzoru na rynku dostępne było bardzo podobne krzesło EGOONM, oferowane za pośrednictwem platformy Amazon.de. Na tej podstawie niemiecka spółka wystąpiła o unieważnienie rejestracji, zarzucając wzorowi brak nowości oraz indywidualnego charakteru.

Ostatecznie decyzją z 12 marca 2026 r. (nr I 129 372) EUIPO uwzględniło wniosek niemieckiej spółki i unieważniło zarejestrowany wzór krzesła. Organ uznał, że sporny wzór nie posiada indywidualnego charakteru, ponieważ wywołuje na zorientowanym użytkowniku takie samo ogólne wrażenie jak wcześniej ujawnione krzesło EGOONM. Oba projekty były bowiem niemal identyczne pod względem kształtu, proporcji i układu poszczególnych elementów, a niewielkie różnice kolorystyczne nie wystarczyły, aby je od siebie odróżnić. Co istotne, EUIPO nie rozstrzygało odrębnie kwestii nowości wzoru, uznając, że sam brak indywidualnego charakteru stanowi wystarczającą podstawę do jego unieważnienia.

Indywidualny charakter – co to właściwie oznacza?

Wzór ma indywidualny charakter, jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywoływanego przez wcześniej publicznie udostępnione wzory. Zorientowany użytkownik to osoba znająca wzornictwo danej kategorii produktów i zwracająca na nie stosunkowo dużą uwagę, choć niekoniecznie zawodowy projektant.

Nie chodzi zatem o samo znalezienie kilku odmiennych detali. Porównanie dotyczy całego wyglądu: sylwetki, proporcji, kompozycji elementów i ich znaczenia dla odbioru produktu. Uwzględnia się przy tym swobodę twórcy. Organ stwierdził, że oba krzesła są niemal identyczne pod względem kształtu, proporcji, układu elementów, wycięcia w tylnej części siedziska i wyglądu poduszki. Dostrzegł przede wszystkim niewielkie różnice kolorystyczne. Nie wystarczyły one do wywołania odmiennego ogólnego wrażenia. W efekcie zarejestrowany wzór został unieważniony.

Jak ograniczyć ryzyko unieważnienia wzoru przemysłowego?

Aby ograniczyć ryzyko unieważnienia zarejestrowanego wzoru, producenci mebli powinni zadbać o jego odpowiednią ochronę już na etapie projektowania nowego produktu, a nie dopiero po wprowadzeniu go na rynek. Warto w tym zakresie skorzystać ze wsparcia kancelarii prawno-patentowej, która pomoże ocenić możliwości uzyskania ochrony i opracować strategię dostosowaną do potrzeb przedsiębiorstwa. To na projektancie ciąży jednak znajomość tzw. stanu techniki, tj. wzorów, które istnieją w przestrzeni publicznej.

Na co przede wszystkim warto zwrócić uwagę?

• Sprawdzenie wcześniejszych wzorów. Przed zgłoszeniem nowego mebla warto sprawdzić, czy podobne produkty nie były już wcześniej dostępne na rynku. Analiza powinna obejmować nie tylko bazy zarejestrowanych wzorów przemysłowych, ale również katalogi konkurencji, oferty sklepów internetowych czy materiały prezentowane podczas targów branżowych. Każdy szanujący się producent czy projektant na bieżąco śledzi zmiany rynkowe w tym zakresie. Jak pokazuje omawiana decyzja EUIPO, nawet oferta sprzedaży krzesła na Amazonie może stanowić istotny dowód wcześniejszego ujawnienia podobnego projektu.
• Ocena indywidualnego charakteru mebla. Sam fakt, że nowy model różni się od produktów konkurencji, nie oznacza jeszcze, że może korzystać z odrębnej ochrony. Kluczowe jest ustalenie, czy jego wygląd jako całość wywołuje inne ogólne wrażenie niż wcześniej znane wzory.
• Zaplanowanie odpowiedniego momentu zgłoszenia. Najbezpieczniej jest co do zasady zgłosić wzór przed publicznym zaprezentowaniem nowej kolekcji, np. na targach, w katalogu lub na stronie internetowej. Chociaż przepisy przewidują 12-miesięczny okres karencji dla określonych ujawnień, nie działa on automatycznie. W razie sporu konieczne może być udowodnienie, kto, kiedy i w jakich okolicznościach ujawnił projekt. Dlatego warto zachowywać dokumentację projektową, korespondencję z projektantami i dystrybutorami oraz materiały potwierdzające daty pierwszych prezentacji mebli.
• Regularna kontrola zarejestrowanych wzorów. O ochronę warto dbać również po uzyskaniu rejestracji. Szczególnie przed wystąpieniem z roszczeniami wobec konkurenta dobrze jest sprawdzić nie tylko zakres własnego prawa, ale również to, czy istnieją wcześniejsze projekty mogące podważyć jego ważność. Może się bowiem okazać, że konkurent, któremu zarzucamy wykorzystywanie podobnego wzornictwa, odpowie wnioskiem o unieważnienie naszego wzoru. Tu przydaje się regularny Raport konkurencji, o którym pisaliśmy wcześniej.

Ochrona wzornictwa nie powinna więc ograniczać się do samego zgłoszenia produktu do rejestracji. Wymaga odpowiedniego przygotowania, znajomości rynku oraz oceny ryzyka prawnego. Dobrze zaplanowana strategia pozwala nie tylko zwiększyć bezpieczeństwo nowych kolekcji, ale również lepiej przygotować przedsiębiorstwo na ewentualne spory z konkurencją.

Ochrona wzornictwa wymaga czegoś więcej niż rejestracji

W sprawie I 129 372 EUIPO unieważniło wzór krzesła z powodu braku indywidualnego charakteru. Nie rozstrzygało przy tym, czy ktoś skopiował cudzy produkt ani czy doszło do naruszenia prawa. Oceniało wyłącznie ważność rejestracji.

Dla producentów mebli najważniejszy jest wniosek, że zarejestrowane prawo może zostać utracone, jeżeli nie spełnia materialnych warunków ochrony. Weryfikacja wcześniejszego wzornictwa, przemyślane projektowanie i rzetelna dokumentacja ujawnień powinny więc stanowić element zarządzania ryzykiem biznesowym, nie tylko formalny etap zgłoszenia.

Autor: Robert Jarzynka, Rzecznik patentowy
Europejski rzecznik patentowy i zawodowy pełnomocnik przed EUIPO. Wspólnik zarządzający kancelarią Jarzynka i Wspólnicy. Specjalizuje się w znakach towarowych, wynalazkach, wzorach przemysłowych oraz ochronie własności intelektualnej.
Reprezentuje klientów m.in. przed Urzędem Patentowym RP, Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), sądami administracyjnymi i powszechnymi, organami ścigania oraz organami celnymi. Prowadzi sprawy dotyczące naruszeń praw własności intelektualnej, nieuczciwej konkurencji oraz ochrony praw autorskich.
Od wielu lat doradza przedsiębiorcom z branży meblarskiej i innych sektorów, wspierając ich w strategicznym zabezpieczeniu innowacji oraz projektów wzorniczych. Dzięki doświadczeniu w postępowaniach krajowych i europejskich pomaga klientom chronić ich unikalne produkty i budować trwałą przewagę konkurencyjną.

Źródła:

• https://euipo.europa.eu/eSearch/#details/designs/015027791-0001 oraz decyzja EUIPO I 129 372 z dnia 12 marca 2026 r.
• Jarzynka i Wspólnicy Kancelaria Prawno-Patentowa. Uporządkowana własność intelektualna to nie tylko formalność, ale przede wszystkim realna przewaga biznesowa.