Projekt produktu daje dziś nie tylko przewagę konkurencyjną, ale stanowi również wartościowe aktywo. Obowiązujący od niecałych dwóch lat art. 47¹ ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przypomina przedsiębiorcom, że relacje z projektantami nie kończą się w chwili podpisania umowy czy zapłaty wynagrodzenia.

Artykuł 47¹ prawa autorskiego przyznaje twórcom prawo do regularnego otrzymywania informacji o przychodach uzyskiwanych z korzystania z utworu, a także o należnym wynagrodzeniu, odrębnie dla każdego sposobu eksploatacji. Obowiązek ten co do zasady spoczywa na podmiocie, który nabył prawa autorskie lub uzyskał licencję. Jeżeli zaś prawa przekazano dalej, twórca może zwrócić się również do kolejnego nabywcy lub licencjobiorcy.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca powinien wiedzieć nie tylko, kto stworzył projekt, ale również na jakiej podstawie i w jakim zakresie firma korzysta z danego wzoru oraz czy dysponuje dokumentacją pozwalającą wywiązać się z obowiązków informacyjnych. Musi też liczyć się z koniecznością podwyższenia wynagrodzenia, jeśli pierwotna zapłata jest niewspółmiernie niska względem korzyści uzyskiwanych z utworu.

Co to oznacza dla branży meblarskiej?

Projekt mebla to często efekt współpracy projektanta, konstruktora, technologa, a także zewnętrznych biur projektowych. Dochodzą do tego modele 3D, dokumentacja techniczna czy wizualizacje. W wielu przypadkach mogą one stanowić utwory chronione prawem autorskim. Co za tym idzie przed przystąpieniem do wdrożenia nowego produktu warto nie tylko sprawdzić, czy z każdą osobą zaangażowaną twórczo w powstanie projektu zawarta jest umowa przenosząca majątkowe prawa autorskie (albo umowa licencyjna), ale także upewnić się, że potrafimy wskazać autorów każdego projektu, określić, w jakiej części byli oni odpowiedzialni za powstanie utworów i czy projekty są wykorzystywane zgodnie z polami eksploatacji określonymi w umowie.

W przypadku przedsiębiorstw, które współpracują w zakresie projektowania z zewnętrznymi podmiotami, a także mają duży i dynamicznie zmieniający się zespół projektantów, warto rozważyć wprowadzenie ewidencji praw autorskich i ustalić ze współpracownikami zasady przekazywania określonych w ustawie informacji. Przepisy prawa autorskiego zmuszają też do zastanowienia się, czy dotychczasowy sposób wynagradzania za projekty (często określony bardzo ogólnie albo włączany w wynagrodzenie z innych podstaw) jest właściwy – omawiana regulacja ma bowiem także na celu takie wynagradzanie twórców, żeby nie mieli oni już później potrzeby ubiegania się o dodatkową zapłatę.

Największe ryzyka dla przedsiębiorców

Nowe przepisy pokazują, że własność intelektualna przestaje być wyłącznie domeną działów prawnych. Staje się elementem zarządzania przedsiębiorstwem.

Ryzyko może pojawić się wtedy, gdy firma nie ma pełnej dokumentacji procesu projektowego, nie jest w stanie wykazać źródła pochodzenia projektu, nie kontroluje dalszego obrotu prawami autorskimi lub korzysta z rozwiązań dostarczanych przez podwykonawców bez odpowiednich gwarancji dotyczących praw własności intelektualnej. Warto pamiętać, że zapłata za projekt czy otrzymanie faktury nie oznacza nabycia autorskich praw majątkowych. Konieczna jest w tym zakresie umowa na piśmie

Czas na audyt i procedury

Artykuł 47¹ prawa autorskiego powinien skłonić przedsiębiorców do przeprowadzenia audytu własności intelektualnej oraz wdrożenia wewnętrznych procedur obejmujących:

• identyfikację twórców i utworów,
• weryfikację wzorców umów z projektantami i konstruktorami,
• dokumentowanie kolejnych wersji projektów i przekazywania praw,
• zasady raportowania,
• politykę korzystania z narzędzi AI.

Takie działania nie tylko ułatwiają realizację obowiązków ustawowych, ale również zwiększają bezpieczeństwo przedsiębiorstwa, ograniczają ryzyko sporów, a także podnoszą wartość firmy w relacjach z inwestorami, kontrahentami i instytucjami finansującymi.

Artykuł 47¹ prawa autorskiego nie wprowadza wyłącznie nowych obowiązków administracyjnych. Pokazuje kierunek, w którym zmierza prawo – większej transparentności w relacjach pomiędzy twórcami a przedsiębiorcami. W niektórych obszarach przepis pozostawia pole do interpretacji, m.in. przy ocenie „znaczącego wkładu twórczego” czy „niewspółmiernego obciążenia administracyjnego”. Praktyka jego stosowania nie jest jeszcze wypracowana, dlatego każdą sytuację warto analizować indywidualnie.

Jeżeli chcą Państwo zweryfikować, czy prawa do projektów wykorzystywanych w firmie są właściwie uregulowane, czy obowiązki wynikające z przepisów zostały prawidłowo wdrożone, a także, jak przygotować organizację na ewentualne kontrole lub spory, warto skonsultować się z rzecznikami patentowymi kancelarii Jarzynka i Wspólnicy. Uporządkowana własność intelektualna to nie tylko formalność, ale przede wszystkim realna przewaga biznesowa.

Autor: Robert Jarzynka, Rzecznik patentowy
Europejski rzecznik patentowy i zawodowy pełnomocnik przed EUIPO. Wspólnik zarządzający kancelarią Jarzynka i Wspólnicy. Specjalizuje się w znakach towarowych, wynalazkach, wzorach przemysłowych oraz ochronie własności intelektualnej.
Reprezentuje klientów m.in. przed Urzędem Patentowym RP, Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), sądami administracyjnymi i powszechnymi, organami ścigania oraz organami celnymi. Prowadzi sprawy dotyczące naruszeń praw własności intelektualnej, nieuczciwej konkurencji oraz ochrony praw autorskich.
Od wielu lat doradza przedsiębiorcom z branży meblarskiej i innych sektorów, wspierając ich w strategicznym zabezpieczeniu innowacji oraz projektów wzorniczych. Dzięki doświadczeniu w postępowaniach krajowych i europejskich pomaga klientom chronić ich unikalne produkty i budować trwałą przewagę konkurencyjną.

ZOBACZ TAKŻE: Przewaga zaczyna się od informacji